Yetkinlik Haritası ve 90 Günlük Checklist
Yeni bir şirkete başlayan veya DBA / DRE kariyerine adım atan mühendisler için 30, 60 ve 90 günlük somut hedefler, on-call hazırlığı ve rol bazlı yetkinlik haritaları. Bu liste bir sertifika müfredatı değildir; amaç ilk 90 günde bağımsız nöbete çıkmak için kanıtlanabilir davranışları tanımlamaktır.
Gözlem, shadow DBA, test ortamında restore ve topoloji haritası.
Incident sahibi, küçük otomasyon, shadow failover tatbikatı ve kilit teşhisi.
SLO/SLI, IaC, post-mortem standardı, kapasite projeksiyonu ve maliyet optimizasyonu.
Ortak Seviye Skalası (Tüm Haritalarda Standart)
| Seviye | Anlam & Davranış Tanımı |
|---|---|
| 1 — Farkında | Kavramı açıklar, üretimde tek başına uygulamaz. |
| 2 — Gözetim Altında | Shadow veya review ile yapar, risk analizini danışarak yürütür. |
| 3 — Bağımsız (Eşik) | Runbook'a göre tek başına kapatır, etkiyi yazar, on-call nöbetine çıkar. |
| 4 — Öğretir | Standardı yazar, başkasını yetiştirir, alarm ve otomasyonu sahiplenir. |
1. 90 Günlük DBA ve Veri Mühendisi Yol Haritası
Hedef Kitle: Junior ve Mid-Level DBA / SRE / Data Platform Mühendisleri. Süre: 90 gün, 3 aşama.
Temel Operasyonlar ve Güvenlik (Hafta 1-4)
Tüm cluster'ların topoloji haritasını çıkar: primary, replica, pooler (PgBouncer / ProxySQL), bastion, backup hedefi.
🎯 Başarı Kanıtı: Tek sayfalık mimari diyagram ve "bu node düşünce ne olur" etki notu.
Erişim rollerini kavra: RBAC, bastion, break-glass hesabı, üretimde doğrudan DDL yasağı.
🎯 Başarı Kanıtı: Hangi rolün ne yapabileceğini gösteren matris tablosu.
İzole ortamda yedekten geri yükleme yapar, veri ve yetki kontrollerini tamamlar, süreleri ve eksikleri raporlar.
🎯 Başarı Kanıtı: Ölçülmüş restore süresi, doğrulama sorguları ve imzalı tatbikat raporu (Bkz: /postgresql/runbooks/first-restore-drill). Not: Tek başına üretim yetkisi veya bağımsız nöbet yeterliliği anlamına gelmez.
Monitoring ve alerting kurallarını incele (Prometheus / Alertmanager veya eşdeğeri).
🎯 Başarı Kanıtı: Uyandıran alarm ile sessiz alarm listesi (disk, replication lag, connection saturation, xid age / binlog space).
Change kuralını yaz: migration aracı (Flyway, Liquibase, Bytebase), bakım penceresi, rollback sahibi.
🎯 Başarı Kanıtı: Standart şema değişiklik prosedürü dokümanı.
Güvenlik minimumu: pg_hba / user grant, TLS, public IP yok, default şifre yok, audit açık mı.
🎯 Başarı Kanıtı: 1 sayfalık güvenlik bulgu notu (exploit değil, risk ve kapatma yöntemi).
Test ortamında şema ve indeks oluşturma prosedürünü uygula.
🎯 Başarı Kanıtı: Senior tarafından review edilmiş bir migration çıktısı.
- •
shared_buffers,max_connections, autovacuum vepg_stat_statementskontrolü. - •Transaction ID (XID) yaşını ve wraparound riskini not et.
- •
innodb_buffer_pool_size, GTID, binlog format ve slow log kontrolü. - •Replica SQL/IO thread durumu ve
Seconds_Behind_Sourcegüvenilirliğini not et.
- •Recovery model, Always On AG, TempDB dosya sayısı ve Query Store durumu.
- •Son Full + Log backup zincirinin kopuk olup olmadığını doğrula.
Sorun Giderme ve Replikasyon (Hafta 5-8)
Replication lag kök nedenini yaz: byte/saniye mi, slot / relay log mu, ağ mı, uzun transaction mı.
🎯 Başarı Kanıtı: Tek paragraflık teşhis notu.
Deadlock veya blocker ağacını çıkar. Kill kararının kimde olduğunu ve rollback maliyetini yaz.
🎯 Başarı Kanıtı: Kilit ağacı görseli ve önerilen aksiyon raporu.
Slow query ve execution plan incele (EXPLAIN ANALYZE, BUFFERS). Eksik istatistik ile eksik indeksi ayır.
🎯 Başarı Kanıtı: Production'a dokunmadan doğrulanmış bir iyileştirme önerisi.
Canlı bakımda shadow DBA ol: index rebuild, VACUUM / OPTIMIZE. Ne kilitlenir, ne rollback edilir önceden söyle.
🎯 Başarı Kanıtı: Shadow bakım kayıt notu.
Failover tatbikatına katıl: kim promote eder, uygulama connection string'i nasıl değişir, split-brain kontrolü nedir.
🎯 Başarı Kanıtı: Failover tatbikatı izleme ve doğrulama raporu.
En az bir gerçek olayı zaman çizelgesiyle not et: Etki, teşhis, geçici aksiyon, kalıcı aksiyon.
🎯 Başarı Kanıtı: İlk post-mortem veya incident taslağı.
- •
pg_stat_activity+pg_locksile blocker ağacı. - • Replication slot şişmesi ve WAL birikimi tespiti.
- • Autovacuum yetişme durumu (
n_dead_tup,last_autovacuum).
- •
performance_schema/ slow log ile lock wait tespiti. - • Gap lock ve izolasyon seviyesi (READ COMMITTED vs REPEATABLE READ).
- • GTID boşluğu ve errant transaction riski.
- • Blocking tree ve deadlock graph (XEvents).
- • Always On redo queue ve log send queue gecikmesi.
- • Query Store üzerinde execution plan regresyonu.
Bağımsız Nöbet ve Otomasyon (Hafta 9-12)
- Restore'u tek başına yaptı ve süresini yazdı.
- Bir lag ve bir lock olayını shadow'da kapattı.
- İlgili runbook'u güncelledi veya eksik adımı işaretledi.
- Bir post-mortem taslağı yazdı.
On-call rotasyonuna bağımsız gir.
🎯 Başarı Kanıtı: En az bir nöbet tamamlanmış, handover notu bırakılmış.
Tekrarlayan bir işi script veya IaC ile otomatikleştir: yedek doğrulama, healthcheck veya bloat raporu.
🎯 Başarı Kanıtı: README, idempotent çalışma ve rollback adımı.
90 günlük kapasite projeksiyonu çıkar: disk, connection, WAL / binlog büyümesi.
🎯 Başarı Kanıtı: "Disk dolacak" tarihi ve genişletme bütçesi.
Bir incident için post-mortem yaz. Sorun, teşhis, çözüm, kazanılan deneyim, eklenen alarm.
🎯 Başarı Kanıtı: Yayınlanmış vaka analizi raporu.
Handover notu: nöbet devrinde 10 dakikada okunacak özet.
🎯 Başarı Kanıtı: Açık incident, riskli değişiklik ve dolmak üzere olan disk özeti.