Competency Maps & 90-Day Checklists
Concrete 30, 60, and 90-day onboarding milestones, on-call preparedness criteria, and role-based competency frameworks for DBAs and DREs. Not an abstract syllabus — focused on provable production behaviors required for solo on-call duty.
Gözlem, shadow DBA, test ortamında restore ve topoloji haritası.
Incident sahibi, küçük otomasyon, shadow failover tatbikatı ve kilit teşhisi.
SLO/SLI, IaC, post-mortem standardı, kapasite projeksiyonu ve maliyet optimizasyonu.
Universal Competency Scale
| Seviye | Anlam & Davranış Tanımı |
|---|---|
| 1 — Farkında | Kavramı açıklar, üretimde tek başına uygulamaz. |
| 2 — Gözetim Altında | Shadow veya review ile yapar, risk analizini danışarak yürütür. |
| 3 — Bağımsız (Eşik) | Runbook'a göre tek başına kapatır, etkiyi yazar, on-call nöbetine çıkar. |
| 4 — Öğretir | Standardı yazar, başkasını yetiştirir, alarm ve otomasyonu sahiplenir. |
Database Reliability Engineer (DRE) E-Book
Competency map, 90-day on-call gate, and the boundary with the Core DBA. A level map you can prove in production.
1. 90 Günlük DBA ve Veri Mühendisi Yol Haritası
Hedef Kitle: Junior ve Mid-Level DBA / SRE / Data Platform Mühendisleri. Süre: 90 gün, 3 aşama.
Temel Operasyonlar ve Güvenlik (Hafta 1-4)
Tüm cluster'ların topoloji haritasını çıkar: primary, replica, pooler (PgBouncer / ProxySQL), bastion, backup hedefi.
🎯 Başarı Kanıtı: Tek sayfalık mimari diyagram ve "bu node düşünce ne olur" etki notu.
Erişim rollerini kavra: RBAC, bastion, break-glass hesabı, üretimde doğrudan DDL yasağı.
🎯 Başarı Kanıtı: Hangi rolün ne yapabileceğini gösteren matris tablosu.
Mevcut yedekleme zincirini (full, diff, WAL / binlog / archivelog) test ortamında restore et.
🎯 Başarı Kanıtı: Ölçülmüş restore süresi ve gerçekleşen RPO. "Yedek var" yetmez, restore kanıtlanır.
Monitoring ve alerting kurallarını incele (Prometheus / Alertmanager veya eşdeğeri).
🎯 Başarı Kanıtı: Uyandıran alarm ile sessiz alarm listesi (disk, replication lag, connection saturation, xid age / binlog space).
Change kuralını yaz: migration aracı (Flyway, Liquibase, Bytebase), bakım penceresi, rollback sahibi.
🎯 Başarı Kanıtı: Standart şema değişiklik prosedürü dokümanı.
Güvenlik minimumu: pg_hba / user grant, TLS, public IP yok, default şifre yok, audit açık mı.
🎯 Başarı Kanıtı: 1 sayfalık güvenlik bulgu notu (exploit değil, risk ve kapatma yöntemi).
Test ortamında şema ve indeks oluşturma prosedürünü uygula.
🎯 Başarı Kanıtı: Senior tarafından review edilmiş bir migration çıktısı.
- •
shared_buffers,max_connections, autovacuum vepg_stat_statementskontrolü. - •Transaction ID (XID) yaşını ve wraparound riskini not et.
- •
innodb_buffer_pool_size, GTID, binlog format ve slow log kontrolü. - •Replica SQL/IO thread durumu ve
Seconds_Behind_Sourcegüvenilirliğini not et.
- •Recovery model, Always On AG, TempDB dosya sayısı ve Query Store durumu.
- •Son Full + Log backup zincirinin kopuk olup olmadığını doğrula.
Sorun Giderme ve Replikasyon (Hafta 5-8)
Replication lag kök nedenini yaz: byte/saniye mi, slot / relay log mu, ağ mı, uzun transaction mı.
🎯 Başarı Kanıtı: Tek paragraflık teşhis notu.
Deadlock veya blocker ağacını çıkar. Kill kararının kimde olduğunu ve rollback maliyetini yaz.
🎯 Başarı Kanıtı: Kilit ağacı görseli ve önerilen aksiyon raporu.
Slow query ve execution plan incele (EXPLAIN ANALYZE, BUFFERS). Eksik istatistik ile eksik indeksi ayır.
🎯 Başarı Kanıtı: Production'a dokunmadan doğrulanmış bir iyileştirme önerisi.
Canlı bakımda shadow DBA ol: index rebuild, VACUUM / OPTIMIZE. Ne kilitlenir, ne rollback edilir önceden söyle.
🎯 Başarı Kanıtı: Shadow bakım kayıt notu.
Failover tatbikatına katıl: kim promote eder, uygulama connection string'i nasıl değişir, split-brain kontrolü nedir.
🎯 Başarı Kanıtı: Failover tatbikatı izleme ve doğrulama raporu.
En az bir gerçek olayı zaman çizelgesiyle not et: Etki, teşhis, geçici aksiyon, kalıcı aksiyon.
🎯 Başarı Kanıtı: İlk post-mortem veya incident taslağı.
- •
pg_stat_activity+pg_locksile blocker ağacı. - • Replication slot şişmesi ve WAL birikimi tespiti.
- • Autovacuum yetişme durumu (
n_dead_tup,last_autovacuum).
- •
performance_schema/ slow log ile lock wait tespiti. - • Gap lock ve izolasyon seviyesi (READ COMMITTED vs REPEATABLE READ).
- • GTID boşluğu ve errant transaction riski.
- • Blocking tree ve deadlock graph (XEvents).
- • Always On redo queue ve log send queue gecikmesi.
- • Query Store üzerinde execution plan regresyonu.
Bağımsız Nöbet ve Otomasyon (Hafta 9-12)
- Restore'u tek başına yaptı ve süresini yazdı.
- Bir lag ve bir lock olayını shadow'da kapattı.
- İlgili runbook'u güncelledi veya eksik adımı işaretledi.
- Bir post-mortem taslağı yazdı.
On-call rotasyonuna bağımsız gir.
🎯 Başarı Kanıtı: En az bir nöbet tamamlanmış, handover notu bırakılmış.
Tekrarlayan bir işi script veya IaC ile otomatikleştir: yedek doğrulama, healthcheck veya bloat raporu.
🎯 Başarı Kanıtı: README, idempotent çalışma ve rollback adımı.
90 günlük kapasite projeksiyonu çıkar: disk, connection, WAL / binlog büyümesi.
🎯 Başarı Kanıtı: "Disk dolacak" tarihi ve genişletme bütçesi.
Bir incident için post-mortem yaz. Sorun, teşhis, çözüm, kazanılan deneyim, eklenen alarm.
🎯 Başarı Kanıtı: Yayınlanmış vaka analizi raporu.
Handover notu: nöbet devrinde 10 dakikada okunacak özet.
🎯 Başarı Kanıtı: Açık incident, riskli değişiklik ve dolmak üzere olan disk özeti.